|
Overige publicaties
Nu
eens dwaas dan weer wijs. Belle van Zuylen tussen Verlichting en Romantiek,
Red. Joke J. Hermsen en Riette van der Plas. Amsterdam: Van Gennep 1990.
Sharing
the Difference, Eds. Joke J. Hermsen en Alkeline van Lenning. New
York/London: Routlegde 1991.
Nomadisch
narcisme, Lou Andreas-Salomé, Belle van Zuylen en Ingeborg
Bachmann. (Dissertatie) Kampen: Kok Agora 1993.
Het
denken van de ander, Kampen: Kok Agora 1997.
The
Judge and the Spectator. Hannah Arendt's Political Philosophy, Eds.
Dana Villa & Joke J. Hermsen. Leuven: Peeters 1999.
Diverse vertalingen van Franse poezie, proza en filosofie (o.a. Maurice
Blanchot, Julia Kristeva, Christine Angot, en Sarah Kofman), en ook omgekeerd,
samen met Henk van der Waal, enkele Franse vertalingen van Nederlandse
poëzie (o.a. Armando en Hans Faverey). Diverse essays over literatuur,
filosofie en beeldende kunst. |
|
In
De profielschets ontrolt zich een intrige vol menselijk drama en venijn,
gecomprimeerd tot een dag. De vakgroep Wijsbegeerte van de Amsterdamse
universiteit gaat een nieuwe hoogleraar aanstellen. Dat is geen sinecure
gezien de richtingenstrijd en onderlinge vetes die er heersen. Over één
ding is men het echter eens: de nieuwe hoogleraar moet een vrouw zijn.
Uitgesproken
kandidaat is Anja Griffioen. Zij heeft haar sporen binnen de vakgroep
verdiend maar is ook controversieel. De lepe hoogleraar Contemporaine
wijsbegeerte Bernt Brakhoven heeft echter een andere vrouw op het oog:
een buitenlandse filosofe naar wie meer dan alleen zijn intellectuele
begeerte uit gaat. En dan is er nog de eigenzinnige Det van Vliet, die
op het laatste moment bedenkt dat er ook voor haar kansen zijn. Na maanden
gebakkelei hoopt men tijdens de vakgroepsvergadering eindelijk tot een
profielschets te komen.
Ondertussen
volgt de lezer wat er zich op hetzelfde moment afspeelt in het hoofd en
het leven van Ella, een buiten de vakgroep gevallen promovenda en tevens
de echtgenote van Bernt Brakhoven. Zij vegeteert werkloos en lusteloos
in een nieuwbouwwijk ergens in een randstedelijk suburbia. Haar eenzaamheid,
gefnuikte illusies en hardnekkige herinneringen aan gewelddadigheden in
de huiselijke kring komen messcherp naar voren tijdens een lange sessie
bij haar psychiater.
Ondertussen,
nog steeds diezelfde dag, probeert haar zoon Tobias, een verlegen en angstig
jongetje van zeven, het broze ijs uit op het slootje voor hun huis.
De Arbeiderpers 2004. Fictie. 287 blz. ISBN 902952278
Bestellen via Bol.com.
(terug naar boven)
|
|
'Heimwee
naar de mens', een boek op het snijvlak van literatuur en filosofie, is
niet toevallig van de hand van een filosofe in wier werk de belangstelling
voor kunst en verbeelding vanaf het vroegste moment aanwezig is geweest.
In een reeks prikkelende essays probeert zij de mens terug te vinden die
dreigt te bezwijken onder het gewicht van de geschiedenis, (godsdienst)
oorlogen en de verregaande mechanisering van het bestaan.
De bundel opent met een fascinerend tweeluik over Antigone, de klassieke
heldin uit Sophocles' gelijknamige treurspel. Zij staat als rebel en bewuste
paria model voor het heimwee naar menselijkheid, een thema dat ook in
andere stukken wordt aangesneden. Antigone verbeeldt voor Hermsen de radicale,
compromisloze houding van de kunstenaar die weigert het op een akkoordje
te gooien met politieke machthebbers, maar die daarmee het eigen leven
en dat van anderen in gevaar brengt.
De verhouding tussen kunst, filosofie en politiek is een terugkerend thema
in deze bundel. In het tweeluik over Hannah Arendt, filosofe tegen wil
en dank die net als Harry Mulisch 'het proces van de eeuw tegen Eichmann'
versloeg, staat de kwestie van banaliteit van het kwaad centraal die voortkomt
uit gedachteloosheid. In een ander essay plaatst Hermsen kritische kanttekeningenbij
de manier waarop Georges Bataille het gebruik van geweld legitimeert ten
behoeve van de eigen extatische ervaring. Liever volgt ze Ingeborg Bachmann
bij haar zoektocht naar het ontzegbare. Het essay over de in Nederland
te onrechte nog onbekende filosofe Sarah Kofman geeft een inkijkje in
de meeslepende manier waarop Kofman het werk van Nietzsche en Freud ontrafelt.
Als rode draad door dit en andere essays loopt de vraag wat de kunst en
het denken nog vermogen in politiek onrustige tijden.
De Arbeiderspers 2003. Non-fictie. 280 blz. ISBN 9029515538
Bestellen via Bol.com.
(terug naar boven) |
|
Londen
1925. Martha Thompson, dochter van een Britse wetenschapper en een Nederlandse
actrice, reist van Amsterdam naar Engeland om meer te weten te komen over
de verdwijning van haar vader op de slagvelden van Passchendaele. Een
officiële overlijdensakte heeft ze nooit gekregen. Levenstekens evenmin.
Naarmate haar onderzoek vordert, raakt ze meer en meer verzeild in de
kring van Bloomsbury-schrijvers en -kunstenaars als Virginia Woolf, T.S.
Eliot, Vanessa Bell en Marlow Moss.
Meer dan ze in sommige gevallen zou willen. Het grenzeloze optimisme van
de jaren twintig maakt in de tien jaar die 'Tweeduister' omvat, plaats
voor de angst en wanhoop van de jaren dertig. De oorlogsdreiging ontwricht
niet alleen de internationale politieke verhoudingen, maar tast ook de
relaties van de kunstenaarskoppels aan. Martha, die zelf verstrikt raakt
in enkele liefdesaffaires, maakt van dichtbij mee hoe Eliot zijn vrouw
aan de kant zet om zijn religieuze obsessie na te kunnen jagen. Ze moet
tegelijkertijd toezien hoe de relatie tussen Virginia en Leonard Woolf
verschraalt door de manisch-depressieve aandoeningen van Virginia en de
jaloezie van Leonard op het succes van zijn vrouw. In deze maalstroom
van persoonlijke en politieke ontwikkelingen ontdekt Martha Thompson dat
haar vader niet in de loopgraven van België is omgekomen.
'Tweeduister' is een fascinerende en ontluisterende verbeelding van de
jaren tussen de twee wereldoorlogen, waarin kunst wordt geconfronteerd
met engagement, liefde met religie, geweld met pacifisme.
De Arbeiderspers 2001. Feit & fictie. 468 blz. ISBN 9029521953
Bestellen via Bol.com.
(terug naar boven)
|
|
Det
van Vliet komt na een barre, nachtelijke autorit aan bij het door onkruid
overwoekerde Zuid-Franse huis van haar ouders. Ze is niet alleen op de
vlucht voor de verstikkende relatie met haar vriend, maar wil ook herinneringen
opdiepen aan de zomers die zij in het Zuiden met haar ouders heeft doorgebracht.
Sinds die op eigen houtje zijn gaan dwalen door de Noord-Afrikaanse woestijn,
zijn zij van het beeldscherm van haar leven verdwenen.
Tijdens haar zelfverkozen isolement in het onbehaaglijke en kille huis
stuit ze op een ongepubliceerd manuscript van haar moeder, de historica
Hannah van Vliet. Het lezen van haar bevlogen liefdesrelaas zet haar op
het spoor van een vrouw die ze nog niet kende.
Moeder
en dochter. Twee generaties, twee stijlen. Het zwaarmoedige idealisme
van de jaren zeventig tegenover de nuchtere werkelijkheidszin van de jaren
negentig. Twee stemmen die tegen elkaar ingaan, op elkaar afketsen, maar
elkaar ook opzwepen en beminnen.
'Het
dameoffer' is een meeslepend verhaal over geleefde en geschreven levens,
over rouw en (on)trouw, herinnering en verlangen.
De Arbeiderspers 1998. Fictie. 208 blz. ISBN 9029520973
Bestellen via Bol.com.
(terug naar boven)
|
|
‘De
structuur - brieven, romanvorm en dagboeken – is echt een vondst
van Hermsen, daarmee maakt ze de roman intrigerend veelzijdig. Het levert
prachtige draden op tussen heden en verleden, knipoogjes en spiegelingen,
zonder dat ergens van overlap sprake is. Nauwelijks vallen de verschillen
op tussen de historische bronnen en de rest van de roman. Hermsen schrijft
in steen gebeitelde zinnen, rotsvast, trefzeker, en op het scherp van
de snede. ‘Ne keuvelez pas.’ Hermsen publiceerde eerder een
essay over deze van Zuylen-zin, nu brengt ze hem in praktijk. Dat doet
ze ijzersterk, intelligent en uitdagend, zelfs biografisch gezien. Kortom:
De liefde dus is precies zoals een roman hoort te zijn: zonder gêne
tot op het bot.’ (Fleur Speet, Financieel Dagblad)
‘Op
basis van Belle van Zuylens geschriften schreef Joke J. Hermsen een smaakvol
en vindingrijk verhaal over het grote mysterie in Belle van Zuylens leven.
Belle van Zuylen was in die periode halverwege de veertig, en ongelukkig
in haar huwelijk. Wat is er toen gebeurd tussen haar en de jonge bankier?
Geen biograaf die uitkomst kan bieden. Dus verplaatst Hermsen zich als
romanschrijfster in Belle en Jean-Samuel, en zal ze zich om meer dan een
reden verbonden voelen met haar hoofdpersonage: ongeveer even oud als
Belle toen, eveneens belezen, en al net zo geboeid door de immer gespannen,
spannende verhoudingen man-vrouw, lichaam-geest, vrijheid-moraal. Hartstocht
is een ziekte, passie trekt zich niets aan van de moraal, in verliefdheid
word je een ander – en denkt pas dan jezelf te zijn.’ (Arjan
Peters, in de Volkskrant)
‘Hermsen
koos, om begrijpelijke redenen, voor een ‘mysterieuze’ periode
uit het leven van haar idool, zodat ze de vrijheid had om de historische
feiten aan te kunnen vullen met verwikkelingen, overwegingen, gevoelsuitstortingen,
dialogen en brieven van eigen hand. Hermsen is erin geslaagd een levedig
en genuanceerd beeld te geven van haar heldin: driest en gevoelig, plichtsgetrouw
en egoistisch, natuurliefhebster en stadsmens. Een steeds terugkerende
vraag die zij zichzelf stelt is of ze haar hart en haar gevoel moet volgen
of voorrang moet geven aan een algemener belang: huwelijkstrouw, de fatsoensnormen,
de eer en reputatie van de familie. Wat is, met andere woorden, de zin
van het leven? Het eigen geluk, of dat van anderen? De liefde dus is een
levendige en gevarieerde roman met een heuse, klassieke ontknoping, gebaseerd
op een noodlottig misverstand.’ (Janet Luis in NRC)
‘Joke
Hermsen heeft voor een gedrufde verteltechniek gekozen, waarin een gecontrueerd
verhaal, brieven en dagboeken elkaar afwisselen. De inhoud van Belle’s
dagboeken vallen samen met een verslag van de overtocht van haar geliefde
Jean-Samuel d’Apples naar Amerika. Dit is een meesterlijke vondst.
Voor degenen die bekend zijn met het werk van Belle van Zuylen, kan De
liefde dus alleen maar een welkome aanvulling zijn. Het is verrassend
en spannend en de diepe innerlijke beschouwingen van Belle zijn met veel
precisie en schoonheid beschreven. Wie Belle nog niet kende, wil na het
lezen van dit gefictionaliseerde levensverhaal beslist meer van haar weten.
Het vermengen van feit en fictie heeft ook in deze roman van Joke J. Hermsen
heel goed uitgepakt’ (Pauline van der Lans op www.literairnederland.nl)
‘Hart
of hoofd. De kwestie waar de liefde de tanden op stuk bijt. Hoe die kwestie
verpakt gaat is afhankelijk van tijd, plaats en cultuur. Is het gevoel
sterk genoeg om de scherpe randjes van rationele bezwaren te vijlen? Met
deze vraag worstelt het romanpersoange Belle van Zuylen in de vierde roman
van schrjfster en filosofe Joke J. Hermsen, getiteld De liefde dus. Mooi
is te zien hoe de schrijfster ruimte heeft gevonden om haar verbeelding
de vrije loop te laten waarbij ze zich toch aan de historische gegevens
gehouden heeft. Het sterkst is Hermsen in de meer beschouwende passages.
Bijvoorbeeld als Belle in een brief aan een vriend uiteenzet wat er mis
kan gaan in de liefde. Liefde die teveel door hartstocht wordt geleid
draagt een vernietigende kracht in zich, omdat het ertoe leidt dat twee
mensen volledig met elkaar willen versmelten. Daarmee putten ze de bron
van de liefde, het vreemd zijn aan elkaar, uit. Een prikkelende gedachte.’
(Marte Kaan, in De Groene Amsterdammer)
‘Inspirerend
genoeg voor een roman die in fictieve dagboekfragmenten en brieven filosofisch
onderzoekt wat het wezen van de liefde is, en die de lezer van nu probeert
mee te trekken in de roes van deze ’ziekte die hartstocht heet’.
Mooi is hoe Hermsen binnen de grenzen van deze waar gebeurde fictie de
plot weet uit te bouwen, met een misverstand en een gemiste ontmoeting,
zoals het hoort in een liefdesroman. Tot aan de klassieke ontknoping blijft
het spannend hoe de affaire zich heeft voltrokken. Fraai is ook het decor
van de achttiende eeuw: het politieke gerommel in Parijs, de heftige reizen
per koets (aan het begin) en per boot (aan het slot) die de wanhoop van
Belle en haar minnaar illustreren en verlevendigen. Ook de omhaal van
woorden, de plechtige filosofische bespiegelingen van deze achttiende-eeuwse
piekerprinses laten zich lezen als een vlucht in het romantische.’
(Jann Ruyters in Trouw) |
